Ερωτήσεις για συνέντευξη στο περιοδικό «Νησιωτικό Αγρόκτημα»
Κωστής Μουσουρούλης
Βουλευτής Ν. Χίου - Υπεύθυνος Τομέα Περιφερειακής Πολιτικής ΝΔ.
1. Κύριε Μουσουρούλη ως βουλευτής Χίου γνωρίζετε καλά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι στα νησιά μας. Αυτή την περίοδο μορφοποιείται το πλαίσιο της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που θα οδηγήσει σε μείωση των ενισχύσεων που λαμβάνουν οι αγρότες μας. Θα θέλαμε να μας πείτε πως πρέπει να αντιμετωπισθούν από την ΚΑΠ τα νησιωτικά αγροτικά προϊόντα και οι παραγωγοί τους.
Ο πρωτογενής τομέας στο σύνολο της ελληνικής περιφέρειας και ειδικά στα νησιά αντιμετωπίζει ιδιαίτερα προβλήματα. Η απαρίθμησή τους και μόνο αρκεί για να μιλάμε ώρες. Καθημερινά προστίθενται νέα, όπως π.χ. η πρόσφατη απόφαση για επιβολή ΦΠΑ στο νερό αγροτικής χρήσης. Δυστυχώς, δεν έχουν αντιληφθεί ότι ο πρωτογενής τομέας είναι ένα από τα οχήματα εξόδου από την κρίση, αρκεί να χρησιμοποιηθεί με έξυπνο και παραγωγικό τρόπο. Αν το δούμε με προσοχή, θα αντιληφθούμε ότι πολλά από τα νησιά μας έχουν ή μπορούν να αναπτύξουν εξαιρετικής ποιότητας προϊόντα, κάποια μοναδικά, άλλα με χαρακτηρισμούς ΠΟΠ και ΠΓΕ, άλλα υψηλής ποιότητας, βιολογικής καλλιέργειας κλπ, που σήμερα και απαραίτητα είναι για την ασφάλεια του εφοδιασμού και ικανοποιούν την απαίτηση για ποιοτική διατροφή.
Η υπό διαμόρφωση ΚΑΠ πρέπει να αποτελέσει για τη χώρα μας ένα εργαλείο προς αυτή την κατεύθυνση. Θεωρώ ότι υπάρχει χρόνος ακόμη, δεδομένου ότι η διαπραγμάτευση δεν αναμένεται να κλείσει πριν το 2012, προκειμένου να διασφαλιστούν καλύτεροι όροι για τα νησιά και τους αγρότες τους. Δυστυχώς, όμως, στα κείμενα που μας παρουσίασε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης δεν υπάρχουν προβλέψεις για τη νησιωτικότητα στην κατανομή των πόρων. Είναι λοιπόν, επιτακτική η ανάγκη να αναδείξουμε κριτήρια για τους αγρότες γενικά και για τα νησιά μας ειδικότερα, όπως το μερίδιο της γεωργίας στο ΑΕΠ, το πλήθος και η διάρθρωση των εκμεταλλεύσεων, το ποσοστό των γαιών με φυσικά μειονεκτήματα κλπ. Σχετικό ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κάνει, άλλωστε, λόγο για ειδική μεταχείριση στις εξαιρετικά απομακρυσμένες περιφέρειες, αλλά και για τη διατήρηση της αντισταθμιστικής αποζημίωσης στις μειονεκτικές περιοχές. Επιπλέον, επειδή διαφαίνεται να προκρίνεται από την πλειοψηφία των Κρατών Μελών η σταδιακή μετάβαση από το «ιστορικό μοντέλο» σε καθεστώς ενιαίας στρεμματικής ενίσχυσης σε επίπεδο χώρας ή περιφέρειας, θα πρέπει να καθορίσουμε τις περιφέρειες της χώρας με αγρονομικά κριτήρια για να διασφαλίσουμε την ενεργοποίηση δικαιωμάτων ενίσχυσης με τον πλέον επωφελή τρόπο. Τέλος, η ενσωμάτωση του Γεωργικού Ταμείου στο πακέτο των διαρθρωτικών ταμείων για την τρέχουσα περίοδο είναι μίας πρώτης τάξεως ευκαιρία προς αξιοποίηση. Όλα αυτά προϋποθέτουν σχεδιασμό και συμμαχίες με άλλα Κράτη-μέλη. Δυστυχώς, όμως, χωλαίνουμε και στα δύο. Ούτε σαφές σχέδιο υπάρχει και συγκεκριμένη πρόταση, ούτε έχουμε κινηθεί, προκειμένου να διαμορφώσουμε κοινές θέσεις με άλλα Κράτη-μέλη.
2. Θεωρείτε επαρκή τον τρόπο που χειρίζεται το θέμα η Κυβέρνηση;
Η Κυβέρνηση δεν έχει σχεδιασμό και πρόταση για τις εξελίξεις επί της ΚΑΠ. Αρχικά, στην πρώτη επίσημη ενημέρωση που μας είχε γίνει το Δεκέμβριο 2010, στη Βουλή, μας παρουσίασαν τα τρία σενάρια που πρότεινε η Επιτροπή (παρόμοια ΚΑΠ με την τρέχουσα, με λιγότερο ευνοϊκά κριτήρια για εμάς, χωρίς ταυτόχρονη ενίσχυση και αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων, με ενίσχυση των μικρών καλλιεργειών, χωρίς ενισχύσεις- διαρθρωτικά μέτρα). Η Ελλάδα εμφανιζόταν να ζητά «λίγο από όλα» και να μιλά για «πράσινη ανάπτυξη». Στη 2η παρουσίαση που μας έγινε στην Επιτροπή Παραγωγής & Εμπορίου, στις 22 Ιουλίου, επίσης δεν μας παρουσιάστηκε κάποια πρόταση σχετικά με το κείμενο που έδωσε στη δημοσιότητα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η εντύπωση που αποκόμισα είναι ότι κινούμαστε στη λογική του ‘’βλέποντας και κάνοντας’’. Στην τοποθέτησή μου στάθηκα αναλυτικά σε αυτά και έκανα προτάσεις. Διαπίστωσα όμως, πως η Κυβέρνηση στερείται και οράματος και προτάσεων.
3. Αρκεί ένα σύστημα επιδοτήσεων για να συνεχιστεί η παραγωγή αγροτικών προϊόντων στα νησιά; Ή θα πρέπει να βρεθούν νέοι τρόποι στήριξης της αγροτικής παραγωγής;
Είναι προφανές ότι οι επιδοτήσεις από μόνες τους δεν επαρκούν. Μπορεί να συντηρούν μία κατάσταση, αλλά αυτό δεν είναι πλέον ικανοποιητικό. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι ένας βιώσιμος, παραγωγικός και ανταγωνιστικός γεωργικός τομέας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στις ενισχύσεις. Η ποιότητα, η ανάδειξη των ιδιαίτερων προϊόντων μας, η πραγματική κατάρτιση των αγροτών στα νέα δεδομένα, η επιστημονική έρευνα για τα προϊόντα, η τυποποίηση, η πρώτη μεταποίηση ειδικά στα νησιά μας, η διαμόρφωση νέων μεθόδων παραγωγής, η ενίσχυση της βιολογικής καλλιέργειας, η ανάπτυξη καλλιεργειών είτε νέων, είτε αυτών που έχουν ατονήσει, η έξυπνη εκμετάλλευση των πλεονεκτημάτων μας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, η προσέλκυση νέων στο αγροτικό επάγγελμα, αποτελούν τρόπους ενίσχυσης της αγροτικής ανάπτυξης. Ο συνάδελφος Ευρωβουλευτής κ. Γ. Παπαστάμκος, σε ομιλία του, περιέγραψε το τρίπτυχο ανάπτυξης του ελληνικού πρωτογενούς τομέα ως εξής: Διαρθρωτικός εκσυγχρονισμός, καταναλωτικός εθνοκεντρικός, νησιωτο – κεντρικός -θα πρόσθετα εγώ- και εξαγωγικός προσανατολισμός. Αυτό το τρίπτυχο, μαζί με την ενίσχυση των αξιοποιήσιμων ιδιοτήτων των τοπικών προϊόντων, μας κατευθύνει προς τις πολιτικές που χρειαζόμαστε.
4. Στο στρατηγικό σχεδιασμό που προτείνετε για την Χίο υπογραμμίζετε την ανάγκη ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας για τη διεύρυνση των αξιοποιήσιμων ιδιοτήτων των τοπικών αγαθών ή τροφίμων και σύνδεσή τους με την παραγωγική διαδικασία (μαστίχα, εσπεριδοειδή, ιχθυοκαλλιέργειες, φύκια κλπ). Γιατί δίνετε έμφαση σε αυτό το ζήτημα;
Σήμερα, στις διεθνοποιημένες συνθήκες, πολλά από τα αγροτικά προϊόντα μπορούν να παραχθούν σε διάφορα μέρη του κόσμου, με εξαίρεση αυτά που είναι μοναδικά, όπως η μαστίχα Χίου. Επιπλέον, αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα η ποιότητα του κάθε προϊόντος και η πιθανή ευεργετική δράση του στην καλύτερη υγεία των ανθρώπων. Στη Χίο έχουμε μία μεγάλη ποικιλία προϊόντων που έχουν κάποιες μοναδικές ιδιότητες. Αυτά είναι κρίσιμο να τα αναδείξει η επιστημονική έρευνα. Για παράδειγμα, η μαστίχα έχει διαπιστωμένη θετική επίδραση στο πεπτικό σύστημα. Ή ακόμα, θα πρέπει να δούμε με ποια διαδικασία μπορούμε να έχουμε αποτελεσματικό διπλασιασμό του βολβού της γηγενούς στη Χίο τουλίπας. Είναι προφανές ότι μπορεί κανείς, με αυτό τον τρόπο, να διευρύνει τα ανταγωνιστικά του πλεονεκτήματα και να παράγει προϊόντα υψηλής προστιθεμένης αξίας, ώστε να υπερκεράσει το μειονέκτημα του υψηλού κόστους παραγωγής, λόγω του νησιωτικού χαρακτήρα.
5. Η προηγούμενη δεκαετία ήταν μια δεκαετία ανάπτυξης για την Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου και την Μαστίχα. Ωστόσο διαπιστώνουμε ότι προτείνετε αναδιάρθρωση της στρατηγικής προώθησης της μαστίχας, με ανάδειξη της σύγχρονης και επιστημονικής προστιθέμενης αξίας του μοναδικού προϊόντος. Ποια στοιχεία σας οδηγούν σε αυτή την θέση;
Είναι σαφές ότι όσο επαναπαύεται κάποιος στις δάφνες του τόσο περισσότερο κινδυνεύει να βρίσκεται πίσω από τις εξελίξεις. Από την άλλη, η στρατηγικής προώθησης ενός προϊόντος πρέπει να προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες. Κάτι που μέχρι χθες ήταν πρωτοποριακό, σήμερα είναι ξεπερασμένο. Επίσης, ακόμη και οι συνθήκες στις παραδοσιακές αγορές αλλάζουν. Όλα αυτά πρέπει να τα λαμβάνει κανείς υπόψη. Κατά συνέπεια θα πρέπει να δούμε νέες αγορές, νέα προϊόντα, βελτιστοποίηση των πετυχημένων παλιών και κυρίως την αύξηση της προστιθεμένης αξίας που παραμένει στο νησί και τους μαστιχοπαραγωγούς. Επιμένω ιδιαίτερα στην επιστημονική έρευνα τόσο των ιδιοτήτων του ίδιου του προϊόντος, όσο και των μεθόδων παραγωγής και περαιτέρω επεξεργασίας του. Η μοναδικότητά του δεν πρέπει να δημιουργεί εφησυχασμό, αλλά ακριβώς το αντίθετο να είναι το έναυσμα για περαιτέρω ανάπτυξη.
6. Μαζί με τους αγρότες, δύσκολες μέρες περνούν και οι νησιωτικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην μεταποίηση αγροτικών προϊόντων. Τα προϊόντα τους έχουν υψηλό κόστος παραγωγής και η τελική τους τιμή δεν είναι ανταγωνιστική. Με αποτέλεσμα, σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, να μειώνεται ο κύκλος εργασιών τους και για πολλές από αυτές να οδηγούνται σε κατάρρευση. Πώς μπορεί να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των νησιωτικών προϊόντων; Και η βιωσιμότητα των τοπικών επιχειρήσεων;
Σαφώς μία καθοριστική βοήθεια σε αυτό το θέμα θα έδινε η εφαρμογή του μεταφορικού ισοδύναμου. Επιπλέον, θα έλεγα ότι πρέπει να επανεξεταστούν οι δυνατότητες που δίνει το Β’ Κεφάλαιο του Κανονισμού για τα νησιά του Αιγαίου και να εξαντληθούν στο έπακρο. Χρειάζεται, λοιπόν, με έξυπνο και παραγωγικό τρόπο, να κινηθούν οι μεταποιητικές επιχειρήσεις άμεσα. Χρειάζεται όμως και στήριξη των επιχειρήσεων από τις τοπικές κοινωνίες. Π.χ. να μη λείπουν από κανένα εστιατόριο τα τοπικά προϊόντα. Χρειάζεται τέλος, ουσιαστική ενεργοποίηση των προγραμμάτων του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Αλ. Μπαλτατζής», προκειμένου να στηριχθούν ειδικές δράσεις για τις μεταποιητικές επιχειρήσεις.
7. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης προωθεί την δημιουργία του «καλαθιού των προϊόντων του Βορείου Αιγαίου», όπως και σε κάθε περιφέρεια. Σας βρίσκει σύμφωνο αυτή η ιδέα για την προβολή των τοπικών προϊόντων;
Έχω παρακολουθήσει το περιφερόμενο καλάθι του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης σε πολλές από τις περιφέρειες της χώρας. Σχεδόν παντού είναι το ίδιο. Μία καταγραφή των κύριων προϊόντων που παράγονται σε κάθε περιφέρεια, ίδιοι στόχοι παντού, επανάληψη της σύστασης ομάδων παραγωγών, ολίγον από προώθηση, ποιότητα, βιολογικό προϊόν και στοχευμένη χρηματοδότηση στη συλλογική, εμπορία, μεταποίηση, συγκέντρωση, αποθήκευση! Όλα αυτά διανθισμένα με το ότι το Περιφερειακό Συμβούλιο θα σχεδιάζει την αγροτική πολιτική και τη δημιουργία ενός επιχειρησιακού σχεδίου ανά περιφέρεια. Μου θυμίζει τα περίφημα Σύμφωνα Περιφερειακής Ανάπτυξης του Υπουργείου Ανάπτυξης, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας. Ακατανόητα. Το ερώτημα είναι αν το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης θα αποκεντρώσει στις περιφέρειες, μέρος της διαχείρισης του προγράμματος «Αλ. Μπαλτατζής». Υιοθετεί την πρόταση που είχα κάνει προς την προκάτοχό του, κα Μπατζελή για 13 Περιφερειακά Σχέδια Αγροτικής Ανάπτυξης κατά το πρότυπο των ΠΕΠ; Νομίζω ότι ούτε ο ίδιος γνωρίζει. Προχθές στη Βουλή μας έλεγε ότι το «Αλ. Μπαλτατζής», μέχρι την άνοιξη, θα φτάσει στο 50% της απορρόφησης των πόρων και έχει εξασφαλίσει για αυτό την εθνική συμμετοχή. Εκτιμώ ότι δεν γνωρίζουν τι ακριβώς θέλουν και επιχειρούν, με επικοινωνιακό τρόπο, να δείξουν ότι κάτι κάνουν. Εύχομαι τελικά, να μη «χάσουμε τα αυγά και τα πασχάλια».
