Του Κωστή Μουσουρούλη
Το ελληνικό εμπόριο διανύει περίοδο εύθραυστης σταθεροποίησης, σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση της ΕΣΕΕ για το 2025: διατηρεί αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, αλλά με έντονες ασυμμετρίες. Οι μεγάλες επιχειρήσεις καταγράφουν αύξηση 3%, αξιοποιώντας διεθνή δίκτυα, τεχνολογία και οικονομίες κλίμακας, ενώ οι μικρότερες υποχωρούν κατά 5,4%, πιεζόμενες από το αυξημένο λειτουργικό κόστος, την περιορισμένη ρευστότητα, τον εντεινόμενο ανταγωνισμό και το αυστηρότερο ψηφιακό και φορολογικό περιβάλλον.
Στο λιανεμπόριο, τα τρόφιμα διατηρούν κυρίαρχη θέση, τα φάρμακα και τα καλλυντικά συνεχίζουν ανοδικά, ενώ τα πολυκαταστήματα πιέζονται από τη μετατόπιση της ζήτησης προς το ηλεκτρονικό εμπόριο. Το χονδρεμπόριο αυξάνεται κατά 3,1%, αλλά επιβραδύνεται, καθώς οι μεγάλες επιχειρήσεις ενισχύονται λόγω κλίμακας, οργάνωσης και ευρύτερων δικτύων προμηθειών, ενώ οι μικρότερες πιέζονται από την αναδιάταξη των εφοδιαστικών αλυσίδων. Δυναμική εμφανίζει και ο τομέας του αυτοκινήτου, με τη σταδιακή μετάβαση προς τον εξηλεκτρισμό και τα υβριδικά οχήματα.
Το εμπόριο απασχόλησε το 17,3% του συνολικού εργατικού δυναμικού, παραμένοντας ο μεγαλύτερος εργοδότης της χώρας. Παρά την αύξηση των εργαζομένων κατά 7,6%, η μέση ηλικία τους ανήλθε στα 42,7 έτη, αναδεικνύοντας την ανάγκη ανανέωσης του ανθρώπινου δυναμικού και αναβάθμισης των δεξιοτήτων, ιδίως υπό την πίεση του ψηφιακού μετασχηματισμού.
Την ίδια στιγμή, η μέση μηνιαία δαπάνη των νοικοκυριών αυξήθηκε σημαντικά, παραμένει όμως κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα, με την κατανάλωση να μετατοπίζεται σε ανελαστικές κατηγορίες, όπως η διατροφή και η υγεία. Η εξέλιξη αυτή εντείνει τις πιέσεις στις μικρότερες επιχειρήσεις, που αντιμετωπίζουν περιορισμένη ρευστότητα, αυξημένες υποχρεώσεις και ανάγκες ψηφιακής προσαρμογής. Παρά τη διάδοση βασικών ψηφιακών εργαλείων -με πάνω από 60% των επιχειρήσεων λιανεμπορίου να διαθέτει ιστοσελίδα και 42% να παρέχουν δυνατότητα ηλεκτρονικής παραγγελίας- η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και της ανάλυσης δεδομένων, παραμένει περιορισμένη.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η μαζική είσοδος μικροδεμάτων χαμηλής αξίας και μη συμμορφούμενων προϊόντων από τρίτες χώρες δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού. Η αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής ΟΚΕ ανέδειξε σοβαρές αδυναμίες εποπτείας της αγοράς, καθώς οι απευθείας αποστολές, οι κατακερματισμένες αλυσίδες εφοδιασμού, οι περιορισμένοι δημόσιοι πόροι, η ελλιπής διαλειτουργικότητα τελωνείων και συστημάτων ελέγχου και η επανεμφάνιση μη συμμορφούμενων προϊόντων μέσω νέων διαδικτυακών καταχωρίσεων, δυσχεραίνουν τον εντοπισμό υπεύθυνου οικονομικού φορέα και επιβαρύνουν δυσανάλογα τις νόμιμες επιχειρήσεις. Το πρόβλημα επιτείνεται από ένα ολοένα πιο συγκρουσιακό διεθνές εμπορικό περιβάλλον, όπως υπενθυμίζει και η ανακοίνωση του Προέδρου Τραμπ για δασμούς 25% στα αυτοκίνητα και φορτηγά, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα των εξαγωγικών αλυσίδων, των βιομηχανικών στρατηγικών και των εμπορικών σχέσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική στρατηγική προσαρμογής οφείλει να συγκροτηθεί σε τρεις άξονες: πληρέστερη αξιοποίηση της Ενιαίας Αγοράς, με ταχύτερη ευθυγράμμισης σε πρότυπα, εποπτεία, συμμόρφωση και εφοδιασμό· επιτάχυνση του τεχνολογικού μετασχηματισμού, με αξιοποίηση ευρωπαϊκών ψηφιακών εργαλείων, και έγκαιρη ενσωμάτωση των απαιτήσεων βιωσιμότητας, ως μοχλού ανταγωνιστικότητας και εξωστρέφειας. Το ζητούμενο είναι η μετάβαση από την ανθεκτικότητα στην προσαρμογή, με μεγαλύτερη συλλογική προσπάθεια που θα θωρακίσει το εμπόριο στη νέα εποχή.
