Η δημοκρατία δεν στηρίζεται μόνο στους θεσμούς, στους νόμους και στις εκλογές, αλλά στον ίδιο τον πολίτη: στη συνείδηση, στη γνώση, στην κρίση και στο αίσθημα ευθύνης που του επιτρέπουν να αντιλαμβάνεται ότι το κοινό συμφέρον είναι υπόθεση συλλογική. Γι’ αυτό και ο πολίτης δεν εξαντλεί την ιδιότητά του στην ψήφο, αλλά παρίσταται, ελέγχει και συνδιαμορφώνει, βελτιώνοντας έτσι την ποιότητα της δημοκρατίας.
Εκεί ακριβώς έγκειται η σημασία της κοινωνίας των πολιτών. Είναι ο χώρος όπου ο πολίτης παύει να είναι παθητικός παρατηρητής των εξελίξεων και γίνεται ουσιαστικός συντελεστής τους, μαθαίνοντας να συνθέτει και όχι μόνο να διεκδικεί, να προτείνει και όχι μόνο να αντιδρά, να συμβάλλει και όχι μόνο να απαιτεί. Όπου ατονεί η κοινωνία των πολιτών, διευρύνεται ο χώρος της αδιαφορίας και της αυτονόμησης της εξουσίας.
Γι’ αυτό η κοινωνία των πολιτών δεν είναι συμπληρωματικό αλλά ουσιαστικό στοιχείο της δημοκρατίας και όρος της ανθεκτικότητάς της. Η πιο ουσιαστική μεταρρύθμιση είναι εκείνη που διαμορφώνει πολίτες υπεύθυνους και ενεργούς, που αναγνωρίζουν το μέτρο της ατομικής και συλλογικής τους ευθύνης για την υπεράσπιση του κοινού συμφέροντος.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κριτική αποκτά αξία όταν παράγει πρόταση και η διαμαρτυρία όταν μετασχηματίζεται σε δημιουργική πίεση για καλύτερη διοίκηση, δικαιότερους κανόνες και αποτελεσματικότερους θεσμούς.
Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και ο Οδηγός του Πολίτη, που εκπόνησα και ανάρτησα στη σελίδα μου ως ένα πρακτικό εγχειρίδιο ενημέρωσης και κινητοποίησης της κοινωνίας των πολιτών στη Χίο, στα Ψαρά και στις Οινούσσες. Πρόκειται για μια συστηματική προσπάθεια να συγκεντρωθεί και να οργανωθεί, σε ενιαία και χρηστική μορφή, ένα ευρύ πλέγμα διοικητικών, κοινωνικών, επαγγελματικών και πολιτιστικών αναφορών, ώστε ο πολίτης να μην είναι απλώς «ψηφοφόρος για μία μέρα», αλλά «πολίτης κάθε μέρα», ενεργός στην καθημερινή ζωή του τόπου.
